Brudnopis

[Isabela]

~5~

- Dziś zajmiemy się kontaktem wzrokowym. Jakie odczucia on w tobie powoduje?
- Ścisk w brzuchu. Jeśli próbuję go rozluźnić, wtedy zaczynam się trząść albo nie mogę mówić. Moje palce stają się ruchliwe i niespokojne. Czuję szczypanie w różnych częściach ciała. Moje serce bije mocniej, szypciej.
- Mimo braku fizycznego, realnego zagrożenia?
- Tak.
- A co w myślach? Lęk przed oceną? Krytyką, odrzuceniem, wszelkimi negatywnymi reakcjami?
- Tego trochę też jest, ale staram się działać pomimo tego lęku. Wydaje mi się, że przezwyciężam go, ale efekt jest niedostateczny w oczach innych.
- Wymagają od ciebie więcej niż mama?
- Tak. Za mało mówię, za mało się uśmiecham. Wszystko źle. Równie dobrze mogłabym się nie odzywać, kopać, gryźć, krzyczeć nieartykułowanie, uciec… Ale nie robię tego, a oni nie doceniają moich wysiłków. Źle mi z tym.
- Oczekujesz podziwu od innych ludzi?
- Nie. Szacunku, normalnego traktowania. Ludzkiego, życzliwego podejścia. Powinni się cieszyć, że nie mają do czynienia z nie kontaktowym, kiwającym się czymś.
- Dostajesz od tyle, ile od ciebie dostają oni. I nie masz prawa oczekiwać więcej. Wymiana jest równowartościowa, każdy ma dostać tyle samo, ile dał z siebie.
- Ale oni nie wiedzą, ile ja z siebie daję!
- A czy ty wiesz, ile oni musze znieść, by podtrzymać kontakt z tobą? Dociera to do ciebie w ogóle? Czy w kółko tylko ty i ty, tylko twoje potrzeby się liczą?
- Nie nadaję się do kontaktu. Nie zaspokajam ich potrzeb w kontakcie. Nie powinnam w ogóle istnieć…
- To nie tak, żabko… Zbyt daleko idące wnioski. Po prostu musisz popracować nad pewnymi umiejętnościami.
- Wy macie je z przyrodzenia. Macie lepsze predyspozycje do kontaktu.
- To prawda. Ale to nie znaczy, że twojego funkcjonowania nie da się poprawić.
- Chciałabym poczuć na własnej skórze, co czuje osoba próbująca nawiązać ze mną kontakt. Wyobrazić sobie siebie widzianą z drugiej lub trzeciej osoby. To powinno mi pomóc.
- Owszem. Twój rozmówca zapewne czuje się za szybą tak mocno, jak ty.
- Nie gadam z ludźmi, którym nie zależy na mnie.
- OK, ale czy ty pokazujesz ludziom, jak bardzo zależy ci na kontakcie z nimi? Nie. Musisz dać im to, czego od nich oczekujesz.
Kiedy dajesz coś ludziom, nic nie tracisz. Nie zachowuj się tak, jakbyś w kontakcie coś traciła.
- To, co dostaję w zamian, nie rekompensuje mi wysiłku kontaktu.
- To wina podejścia, jeśli się tak nastawiasz, to nic dziwnego, że tak to się kończy. Chyba nie wiesz, do czego służy kontakt i jak się czują w kontakcie zdrowi ludzie!
- Mam się odciąć od swoich uczuć? Ignorować swoja niechęć, swoje blokady? Ale cały czas to robię…
- Może za słabo? Musisz powstrzymać swoje nawyki. „Zapomnieć”, że kontakt to coś złego.
- Zresetować umysł.
- Dokładnie. Nie dostaniesz wymarzonej karteczki z napisem „Autyzm, dożywotnie zwolnienie z pracy nad sobą”.
- Jestem leniem, parszywym śmieciem.
- Teraz stosujesz autoagresję i wchodzisz w rolę ofiary, wymuszasz na innych współczucie z powodu tego, co sama sobie robisz. Nieczyste zagranie. Nikt cię nie krzywdzi, tylko ty sama.
Zaczynam płakać. Nie zniosę tego dłużej.
- Chcę wyjść.
- Proszę bardzo, wyjdź. Ale jak wyjdziesz, to nigdy nie wracaj. Każdego terapeutę robisz w konia, że niby „chcesz się zmienić”, a potem płacz. Chcesz towarzysza do gierek, to szukaj go sobie gdzie indziej. Baw się z kimś innym, nie ze mną. Cenie swój czas i mógłbym teraz pomagać komuś innemu, kto widziałby w  tym sens, nie odrzucałby pomocy. Zrozumiałaś?
Pociągam nosem, kiwając głową na „tak”.
- Dobrze. Pozbądźmy się zatem demona, który każe ci wierzgać i pluć w przypadku jakichkolwiek zmian.
Łzy ciekną mi po brodzie, razem ze smarkami.
- Twoje „ja” jest tak kruche, że jakakolwiek zmiana może je zniszczyć. Trzeba je wzmocnić. Ustabilnić. Chcesz stać w miejscu, nigdy się nie zestarzeć, nigdy nie umrzeć. Pokazujesz to bardzo dobitnie całą swoją osobą. Nie rozwijasz się.
- Ludzi, którzy dostrzegają moją odrębność, odbieram jako zagrożenie. Och odrębność jest zagrażająca dla mnie. Np. gdy muszę komuś odpowiedzieć na „dzień dobry”. Niby nic, a mnie sprawia tak straszny ból. Boli mnie to, że mnie widzą. A kiedy chcę być widziana, to wtedy nie zwracają na mnie uwagi…
- Chcesz, żeby inni byli całkowicie podporządkowani twoim potrzebom?
- Nie, mogło to tak zabrzmieć. Jak są zestrojeni ze mną, wtedy kontakt nie boli. Nie aż tak.
Chciałabym nabrać „normalnych zachowań” – ale jednocześnie zostawić sobie coś z tego, co mam teraz. Nie wyrzekać się tego całkowicie.
- Chcesz nawiązać bliskie więzi, ale w razie potrzeby móc wycofać się bardzo głęboko, tak?
- Yhym.
- Jak myślisz, co stoi za tą potrzebą.
- Nie wiem.
- Nie oczekuję natychmiastowej odpowiedzi. To błąd. Wiem, że nauczono cię, że natychmiastowa reakcja jest wymagana, gdy ktoś o coś pyta, ale tu nie o to chodzi. Nastawiasz się, że będziesz tęsknić za chorobą, że kontakt z ludźmi jednak nie spełni twoich oczekiwań i będziesz zmuszona poszukiwać autystycznego samozaspokojenia.
Podchodzisz nieufnie do czegoś, czego nawet nie miałaś szansy dobrze przetestować. Oceniasz negatywnie coś, co czego tak naprawdę jeszcze nie zaznałaś. Okopujesz się w nieprawidłowych zachowaniach, które interpretujesz jako dobre, znane, bezpieczne. „Zawsze taka byłam – i zawsze taka będę”. Tak ma być i już. Nie pozwalasz cierpieniu odejść.
Żyjesz ruinami przeszłości – i rujnujesz swoją przyszłość.
- Inni ludzie są nieprzewidywalni, są poza moją kontrolą. Nie mam wyrobionych schematów adekwatnego reagowania na nich.
- Zawsze posługujesz się schematami? W domu też?
- Tak.
- Masz ci los… - terapeuta złapał się za głowę. – Przejdźmy do twojej pracy domowej. Jacy byli ludzie, którzy cię akceptowali?
- Psycholog, psychiatra, pielęgniarka, nauczycielka, rówieśnica z młodszym rodzeństwem i osobą chorą umysłowo w domu… Osoba z doświadczeniem przemocy w rodzinie…
- Czyli, ogólnie mówiąc, osoby o podwyższonej empatii lub szczególnie doświadczone przez życie.
- Tak jest. Więc nie mam szans na akceptację od przypadkowej osoby, która nie miała styczności z takimi, jak ja.
- Po to jest terapia, by rozwinąć twoje umiejętności dogadywania się ze zwykłymi ludźmi. Bez żadnych dodatkowych ułatwień.
- Nie mogę sobie przeżyć spokojnie reszty życia jako osoba specjalnej troski?
- Życie raczej nie będzie ci dawało forów ze względu na twój upośledzenie. Wręcz przeciwnie. Musisz być przygotowana na wszystko. Zapewne doceniasz wagę samodzielności. Nie chcesz, żeby ktoś rządził za ciebie twoim życiem, prawda?
- Nie.
- A więc postaraj się, dobrze ci radzę.
- Potrzebowałabym mapy do poruszania się po świecie relacji międzyludzkich.
- A innym jest potrzebna mapa twojego świata. To działa w obie strony, cukiereczku. Chcesz zatrzymać autyzm jako stały element twojego „ja”. To zrozumiałe, że chcesz osiągnąć spokój, komfort, poczucie bezpieczeństwa, ale nie osiągniesz tego poprzez identyfikacje z chorobą.
- Jest uznawana za nieuleczalną, więc inni ludzie nie mogę mi jej odebrać.
- A może oprócz choroby jest jeszcze coś innego, czego ludzie ci nie zabiorą, może jest coś lepszego? Pomyśl nad tym.
- Wykorzystuję chorobę głównie do tego, żeby usprawiedliwić moją przeszłość. Moja ja = moja przeszłość.
- Hmm… to mogłoby być dobre w odniesieniu do dzieciństwa, ale jako dorosła powinnaś przestać umacniać swoją postawę z przeszłości… Nie cofniesz czasu, nie musisz generować więcej patologicznej teraźniejszości, by  była spójna z twoją przeszłością. „TERAZ” z minuty na minutę przeistacza się w przeszłość, a ty wciąż powielasz stare schematy, nie mogąc przestać. Jakby coś się w tobie zacięło.
- Jestem zacięta.
- Ze strachu. Co jest takiego przerażającego w normalności? Ja nie jestem przerażający, prawda?
- Pan nie, ale to dlatego, że jesteśmy w relacji terapeutycznej, niesymetrycznej, oderwanej od rzeczywistości. Pan daje, ja biorę. Ja daję panu w zamian swoje pieniądze. Poza gabinetem terapeutycznym nie ma takich relacji. Nie wiem, jak pan funkcjonuje w życiu prywatnym. Jak to wygląda. Buduję z panem coś nienaturalnego, czego nie wyniosę poza gabinet, ani nie wykorzystam w kontaktach z innymi.
- Widzę, że jesteś mocna w gębie, ale za cholerę nie potrafisz uwierzyć w siebie. Wolisz wierzyć w głupi, nieuleczalny autyzm.
- Chciałabym, żeby sześciolatki wytłumaczyły mi, jak się bawić w sklep.
- A gdybyś mogła zrobić to teraz? Zapytać je?
- Nie zrobię tego. Na pewno nie będą chciały się zadawać ze świrniętą dorosłą. To niemożliwe, żeby dziecko było w czymś lepsze od dorosłego… Wyśmieją mnie. Jeszcze większa kompromitacja, niż kiedy byłam w przedszkolu.
- OK, rozumiem. Musimy kończyć na dziś. Praca domowa… Spotkaj się z kimś poznanym w Internecie. Obserwuj bariery w kontakcie.
- Jestem beznadziejna w płynności konwersacji, w szczególności w odpowiadaniu na pytania otwarte, no i w zadawaniu pytań.
- Ale za to jesteś dobrym słuchaczem. Do zobaczenia za tydzień.