Tryb drzewa | Tryb normalny

Rebeliusz · 13-10-2018, 17:33

"Guernica" - Pablo Picasso

O obrazie. Obraz pt. "Guernica" to jedno z najsłynniejszych dzieł kubistycznych ,malarza Pablo Picasso'a słynącego z tego kierunku artystycznego. Malowidło o wymiarach 3,49 na 7,76 m znajduje się obecnie w madryckim Muzeum.
Pomimo iż obraz ten nie jest zbytnio związany ze snami to postanowiłem przedstawić tu jego interpretację. Po pierwsze dlatego ,że przedstawia straszliwą wizję artysty niczym ze straszliwego koszmaru. Po drugie zaś ,ponieważ uważam to za jedno z największych malarskich arcydzieł wszech czasów (a za wielkiego fana kubizmu się nie uważam). Większe nawet od słynnej "Mona Lisy" nad ,którą obecnie wszyscy się supusz...(zachwycają) a ,która swą sławę zyskała głównie dzięki temu iż została namalowana przez renesansowego geniusza Leonarda da Vinci. Twórcę "Ostatniej wieczerzy" będącej przez wieki uważanej za największe osiągnięcie malarskie Leonarda. Tak na prawdę portret "Mona Lisa" zyskał swą wielką sławę dopiero gdy został wykradziony z muzeum przez co zwrócono na nią uwagę (Złodziej pierwotnie chciał ukraść coś innego).

Okoliczności powstania. 26 kwietnia roku 1937 nad niewielkie miasto w północnej Hiszpanii falami nadleciało 18 samolotów słynnego Legionu Condor a także 6 innych jednostek bombowych w tym 3 włoskie ,w celu zbombardowania. No właśnie czego? Do dziś trwają debaty czy celem był strategiczny most ,fabryki broni i koszary wojskowe czy też nalot miał na celu jedynie zastraszenie i zniszczenie miasta. Można by się nad tym rozwodzić co jest prawdą a co nie ,powstało kilka teorii spiskowych oraz domysłów ale nie o tym jest ten tekst. Większość historyków skłania się ku tej pierwszej opcji.
Abstrahując od tego co jest prawdą a co nie ,pewne jest natomiast ,że propaganda republikańska wykonała swoją robotę bez zarzutu. Rozdmuchali całą sprawę tak skutecznie ,że do Niemców ,na arenie międzynarodowej ,znów przylgnęła łatka "Palących ,gwałcących i mordujących Hunów" jak za czasu pierwszej wojny światowej. Pomimo iż obie strony podczas wojny domowej dokonywały okropnych zbrodni to dzięki takim zabiegom większość państw stanęła murem przeciw gen. Franco.
Informacje o niszczycielskim nalocie dotarły naturalnie do Picasso'a przebywającego w tym czasie w Paryżu. Ten jako pacyfista i komunista naturalnie oburzony był całym zajściem. Ochoczy przystąpił do stworzenia dzieła z polecenia hiszpańskiego rządu. Skończył je w dwa miesiące ("Mona Lisa" nie nie została dokończona przez ponad 15 lat

).
Jak wspomniałem wyżej Pablo był pacyfistą. Obraz miał nie tyle zamanifestowanie sprzeciwu wobec wojny domowej w Hiszpanii ale wszystkim wojnom. Pierwsza wojna światowa nazywana także wojną ,która miała położyć kres wszystkim wojnom ,nie uczyniła tego. Co chwila wybuchały nowe konflikty a do tego świta zbliżał się do kolejnej światowej konfrontacji. Picasso Guernicą chciał obrzydzić światu wojnę ,pokazać do czego prowadzi nienawiść i jakie cierpienie ze sobą niesie.

Kompozycja. Picasso chcąc ukazać chaos panujący w bombardowanym mieście zapełnił malowidło ludzkimi tudzież zwierzęcymi postaciami. Postacie nie zwracają się w jakimś konkretnym kierunku ,szamoczą się na wszystkie strony. Wszyscy prócz martwego dziecka wydają z siebie okrzyki przerażenia ,bólu czy też rozpaczy. Brak zachowania perspektywy nie pozwala dostrzec w jakim dokładnie miejscu dzieje się główna akcja ,co ma na celu wprowadzenie odbiorcy w zakłopotanie ,uwydatnić strach jaki towarzyszy oglądaniu malowidła. Boimy się tego co nieznane a w tym obrazie nie wszystko jest jasne i oczywiste.
Po prawej stronie widać wyraźnie dwa bądź trzy płonące budynki a w nich dwie konające kobiety. Jedną szamoczącą się bezradnie ,otoczoną płomieniami bez szansy na ratunek. Bezradną istotę umierającą w cierpieniu. Drugie zaś dziewcze wychyla się z okna domu trawionego przez ogień. Jej wyraz twarzy wskazuje z jednej strony rozpacz spowodowaną widokiem ,który dany jest jej do oglądania. Z innej błagalny wyraz twarzy i oczu a także trzymana przez nią lampa wskazują na to iż szuka czegoś wśród tłumu. Tym czymś a raczej kimś jest osoba ,która pomoże jej wyrwać się z pożogi. Jednak nikogo takiego nie ma. Rycerz zdolny do pomocy już dawno nie żyje ,leży rozczłonkowany na dole obrazu. Reszta zaś sama walczy o przeżycie. Na to iż jest to rycerz wskazuje złamany miecz ,który dzierżył w swej dłoni podczas śmierci. Nad rycerzem zaś znajduje się ,już upadający rumak jeźdźca. Poraniony i przebity włócznią rży z bólu.
Nieco na lewo w mroku widać bezradnego ptaszka próbującego uciec z koszmaru. Zaraz obok po lewej stoi byk. Mimika byczego łba wskazuje na osłupienie i całkowitą dezorientację tym co się dzieje. Pod bykiem klęczy zrozpaczona matka trzymająca swe martwe dziecko na rękach. Szlochająca ,krzycząca w niebo po stracie matka jest najboleśniejszym punktem obrazu. Zapłakana kobieta zdaje się nie zwracać uwagi na piekło dookoła.
Nad tym wszystkim znajduje się żarówka [możliwe ,że symbolizująca postęp (w tym wypadku jego brak)]. Zdaje się świecić ,lecz wydobywające się z niej światło skierowane jest jedynie w dół. W górę zaś wydaje się emitować jedynie czarny ,smolisty cień. Co warto zauważyć postacie nie są oświetlane przez żarówkę ,lecz przez lampę naftową oraz inne źródła nieznajdujące się w kadrze.

Kolorystyka. Kolorystyka a raczej jej brak ma na celu oczywiście stworzyć jak najbardziej przygnębiającą atmosferę śmierci i zaszczucia niewinnych ludzi. Brak jakiegokolwiek ,oprócz szarego ,czarnego i białego ,koloru wskazuje smutek i powagę sytuacji oraz samego autora podczas tworzenia obrazu.

Interpretacja tytułu. "Guernica" Słowo proste i wskazujące jasno o czym mówi autor. Każdy kto wtedy interesował się polityką tudzież sytuacją międzynarodową i miał pieniądze by kupić gazetę słyszał najprawdopodobniej o tym co zaszło w niewielkim baskijskim mieście. Nie było więc sensu dawać innego tytułu zważywszy ,że obraz miał się kojarzyć z brutalnym atakiem na niewinnych cywili i chęcią sprzeciwu wobec takiej postawy.

Symbolika. Zacznę znowu od prawej strony. Płonące domy to oczywiście miasto Guernica. Kobieta pośród płomieni wskazująca dłońmi niebo wskazuje ,że cywile w czasie wojny nie mają nic do powiedzenia ,nie mają jak się bronić i często ponoszą śmierć ,bo przez wojnę znajdują się w sytuacjach bez wyjścia. Dłonie skierowane w stronę nieba mogą także symbolizować modły o skończenie cierpienia ,których adresatem jest bóg.
Kobieta w oknie szukająca pomocy również jest odniesieniem do cywili podczas wojny ,którzy dźwigają ciężar jej utrzymania a w zamian nie otrzymują pomocy. Uwydatnia się także ludzki egoizm ,który w trudnych chwilach sprawia ,że myślimy tylko o sobie ,nie próbując pomóc innym potrzebującym.
Warto zauważyć iż wszystkie kobiety na obrazie mają nagie piersi. Wskazuje to na prymitywność wojny gdzie nie ma miejsca na człowieczeństwo. Wszystkie normy społeczne zatracają się w ogniu wojny. Przypuszczam również ,że Picasso mógł tą nagością skontrastować z malowidłem 'Wolność wiodąca lud na barykady" Eugene Dalecroix'a ,na którym pół naga kobieta z francuską flagą obrazuje wojnę w romantyczny ,wręcz bohaterski sposób. Chciał w ten sposób zamazać złudne wyobrażenie ,że cywile mogą w każdej chwili chwycić broń ,wejść na barykady i położyć kres tyrani. A pokazać prawdziwe gdzie prości ludzie nawet nie mają jak się bronić przed złem.
Ważną funkcję jako symbolu odgrywa tu rycerz i jego koń. Rozpocznę może od zwierzęcia. Konie to piękne ,silne ,mądre i szlachetne zwierzęta. Ukazanie umierającego ,rannego ,brutalnie pokrzywdzonego konia ,który na dodatek upada pokazuje całkowite usunięcie tych cech ze słowa wojna. Picasso mówi nam ,że wojna nie jest ani piękna ,ani szlachetna ,ani nie doprowadzają do niej ludzie mądrzy ,troszczący się o ludzi. Poza tym kobyła przebita jest włócznią. Skąd w XX wieku włócznia na polu bitwy ,raczej nie zrzucili jej Niemcy z samolotów. Otóż koń przebity włócznią może symbolizować męczeńską śmierć Jezusa ,którą zakończyło właśnie przebicie jego boku tym samym orężem. Egzekucja Jezusa na krzyżu utożsamiana jest z ludzkim grzechem ,głupotą oraz krótkowzrocznością. To samo może wskazywać dobicie konia włócznią. Zabijamy to co dał nam bóg a czym powinniśmy się opiekować. Tak więc przeciwstawiając się przeciw sobie ,tocząc wojny ,przeciwstawiamy się samemu bogu.
Rycerz ważny jest z tego powodu ,że w średniowieczu był to wzorzec osobowy. By zostać rycerzem trzeba było być prawym człowiekiem. Na pierwszym miejscu w swym systemie wartości mieć honor ,którego nie można było splamić (oczywiście nie zawsze tak bywało i niektórzy rycerze byli ,jakby to ująć ,skurwiela...). Martwy i rozczłonkowany rycerz symbolizuje brak honorowych żołnierzy w obecnych starciach zbrojnych. Pochylić się też należy nad rycerskim mieczem złamanym w pół. Miecze posiadały wiele symboli ,lecz tu chodzi chyba o złamanie szlachetnych reguł pola walki. Według mnie ma to jeszcze jedno znaczenie. Otóż rycerz Roland z "Pieśni o Rolandzie" w chwili śmierci łamie swój miecz by ten nie dostał się w ręce wroga. Wchodzi na górę siada przy sośnie ,wspomina swoje życie ,modli się a na koniec z nieba stępują: anielski Cherubin oraz archaniołowie Michał tudzież Gabriel. Zabierają martwego ,niczym śpiącego wojownika. Cała scena ukazana jest w sposób wręcz boski ,gloryfikuje śmierć na wojnie. Natomiast Picasso zestawił to z bardziej naturalistycznym obrazem wojny gdzie po zmarłego wojownika nie przybywają anioły zaraz po tym jak zniszczy swą broń ,wdrapie się na górę ,poduma nad życiem i pomodli się. Śmierć rycerza na obrazie jest nagła i bezwzględna ,nie ma nic wspólnego z chwalebnym oddaniem życia.
Wiele osób uważa ,że pod postacią byka malarz ukazał faszystów ponieważ jest to zwierze utożsamiane z brutalną silą i zniszczeniem. Mówi się nawet "rozwalił wszystko jak byk w składzie porcelany".
Przy byku znajduje się szlochająca kobieta z martwym dzieckiem. Osoby te w takich pozach symbolizują rozpacz oraz bezsilność w starciu z brutalnymi Żołnierzami. Dodatkowo dzieci to istoty ,które są za małe ,młode by się bronić przed złem tego świata. Potrzebują więc protektora i przewodnika ,którzy powinni ich bronić a inni nie powinni ich atakować. Tym bardziej boli fakt gdy ofiarą zabójstwa bądź gwałtu jest dziecko. Złowieszcza "Guernica" ukazuje nam smutny fakt. Najmłodsi przedstawiciele naszego gatunku a więc przyszłość nas wszystkich na wojnie nie ma taryfy ulgowej. Ginie tak samo często jak dorośli.
W centrum na szczycie obrazu znajduje się żarówka ,która wraz z otaczającą łuną przypomina mi oko opatrzności a więc symbol boga. I może być tu ukazany w dwóch kontekstach. Pierwszy przypominający ,że gdybyśmy postępowali według prawa bożego to do tak strasznych wydarzeń by nie dochodziło. Druga zaś może oznaczać tyle ,że bóg widzi co się dzieje na ziemi ,lecz nie ingeruje w to ,nie chce nam pomóc.
Na koniec zostawiłem malusieńki symbolik. Jest nim niewielki kwiatek wyrastający przy kolanie upadającego konia. Tu także można to zinterpretować na dwa sposoby. Może to być oznaka ,że w czasie wojny piękno i sztuka upadają ,schodzą na dalszy plan. Ja jednak wierzę ,że jest to swoisty promyk nadziei. Nadziei na lepsze jutro bez wojen i cierpienia ,które człowiek zadaje innemu człowiekowi. Niczym przebiśnieg spod warstwy zimnego puchu tak ten kwiatuszek jak Feniks wyrasta z popiołów spalonego miasta.

Ciekawostki.
- Dwie bardzo ważne kopie tego arcydzieła znajdują się w bardzo symbolicznych miejscach. Pierwsza to ,jak nie trudno się domyślić miasto Guernica. Druga natomiast umiejscowiona jest w kwaterze głównej ONZ w Nowym Yorku. Ma tam przypominać o tym czym dla ludzi jest wojna.
- Pewnego dnia podczas okupacji Francji przez Niemców do mieszkania Picasso'a przyszedł pewien nazistowski oficer. Spytał się malarza czy to on stworzył ten obraz (Guernicę) ? W odpowiedzi usłyszał "Nie ,to nie ja ,to wy".